ارزیابی مقاومت میکروبی متعاقب تجویز انبوه آزیترومایسین در شیرخواران: یافته‌های زیر‌مطالعه کارآزمایی LAKANA در مالی
پیش‌زمینه و اهداف علمی:
تجویز انبوه دارو (Mass Drug Administration یا MDA) با آزیترومایسین به عنوان یک استراتژی مداخله‌ای جهت کاهش میزان مرگ‌ومیر کودکان زیر پنج سال در مناطق زیرصحرایی آفریقا مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، مهم‌ترین دغدغه بالینی و بهداشت عمومی در مواجهه با این مداخله، خطر بالقوه القای مقاومت میکروبی (Antimicrobial Resistance – AMR) در پاتوژن‌های بیماری‌زا و فلور طبیعی بدن است.
روش‌شناسی پژوهش (Methods & Findings):
کارآزمایی LAKANA یک مطالعه تصادفی‌سازی‌شده خوشه‌ای و کنترل‌شده با دارونما در کشور مالی بود که شیرخواران ۱ تا ۱۱ ماهه را به سه گروه دریافت‌کننده دارونما، آزیترومایسین دو بار در سال (شش‌ماهه) و آزیترومایسین چهار بار در سال (سه‌ماهه) به مدت ۲ سال تقسیم کرد. در این زیر‌مطالعه تخصصی، ارزیابی مقاومت میکروبی از طریق اخذ سواپ‌های متوالی حلق (برای بررسی استرپتوکوکوس پنومونیه) و سواپ رکتال (برای بررسی اشرشیا کلی) در ۴۹ تا ۵۹ کودک در ۵۹ خوشه روستایی انجام شد. سنجش مقاومت فنوتیپی به آنتی‌بیوتیک‌های ماکرولیدی و غیرماکرولیدی با روش‌های انتشار از دیسک (Disk Diffusion) و E-test صورت گرفت.
یافته‌های آماری و میکروبیولوژی:
در خط پایه، میزان مقاومت به ماکرولیدها در استرپتوکوکوس پنومونیه در گروه‌های دارونما، شش‌ماهه و سه‌ماهه به ترتیب ۱۶.۶٪، ۱۵.۵٪ و ۱۱.۱٪ و در اشرشیا کلی به ترتیب ۵.۰٪، ۵.۰٪ و ۰.۰٪ بود. در ماه ۳۶ام، میزان شیوع مقاومت در استرپتوکوکوس پنومونیه به ۱۳.۴٪ (دارونما)، ۱۴.۵٪ (شش‌ماهه) و ۱۷.۲٪ (سه‌ماهه) رسید. این شیوع برای اشرشیا کلی به ترتیب ۵.۱٪، ۶.۴٪ و ۹.۱٪ ثبت شد.
تحلیل‌های عدم‌کهتری (Noninferiority Analysis) نشان داد که تجویز دو بار در سال (شش‌ماهه) آزیترومایسین، حاشیه عدم‌کهتری از پیش‌تعیین‌شده (۱۰+ درصد) را برآورده ساخته و افزایش معناداری در مقاومت ماکرولیدی ایجاد نکرده است. با این حال، در گروه دریافت‌کننده سه‌ماهه، احتمال افزایش خفیف و وابسته به دوز مقاومت در هر دو باکتری استرپتوکوکوس پنومونیه و اشرشیا کلی منتفی نیست.
نتیجه‌گیری و پیامدهای بالینی:
تجویز دو بار در سال آزیترومایسین به مدت دو سال در شیرخواران، موجب افزایش خطر مقاومت ماکرولیدی در کودکان تحت درمان یا مخاطبان غیردرمانی جامعه نشد. اما تجویز با فواصل کوتاه‌تر (سه‌ماهه) نیازمند احتیاط بالینی بیشتری است، چرا که خطر افزایش نسبی مقاومت آنتی‌بیوتیکی را به همراه دارد.
