مقدمه و پیشزمینه علمی
بیماریهای غیرواگیر (NCDs) علت اصلی مرگومیر و ناتوانی در سراسر جهان محسوب میشوند. بخش عمدهای از بار این بیماریها ناشی از رفتارهای پرخطرِ قابل اصلاح مانند مصرف دخانیات، مصرف زیانبار الکل، رژیم غذایی ناسالم و کمتحرکی بدنی است. مراجعه بیماران به بخش اورژانس (ED) یک «فرصت طلایی آموزشپذیر» (Teachable Moment) فراهم میکند تا بتوان مداخلات ارتقای سلامت و اصلاح رفتار را آغاز کرد. این مطالعه با هدف ارزیابی یک استراتژی ارتقای سلامت عمومی مبتنی بر نظریههای رفتاری و تقویتشده با فناوریهای دیجیتال، جهت کمک به بیماران ترخیصشده از اورژانس برای ترک رفتارهای پرخطر طراحی شده است.
روششناسی مطالعه (Methods)
این پژوهش یک کارآزمایی بالینی تصادفیسازیشده و کورشده از جهت ارزیابیکننده (Assessor-blinded RCT) است که در بخش اورژانس یک بیمارستان دولتی بزرگ در هنگکنگ انجام شد. شرکتکنندگان شامل افراد بزرگسال (۱۸ تا ۶۵ سال) بودند که در تریاژ در طبقات نیمهاورژانسی یا غیراورژانسی قرار گرفته، حداقل دارای ۱ رفتار پرخطر سلامت بوده و به تلفن همراه هوشمند دسترسی داشتند.
شرکتکنندگان به دو گروه تقسیم شدند:
- گروه مداخله: دریافت یک مداخله کوتاه تلفنی بر پایه مدل نظری AWARD (شامل مراحل: پرسش/Ask، هشدار/Warn، توصیه/Advise، ارجاع/Refer، و تکرار/Do-it-again) در هنگام ترخیص، به همراه دریافت پیامهای یادآوری و پشتیبانی هفتگی از طریق پیامرسانهای واتساپ یا ویچت به مدت ۶ ماه.
- گروه کنترل: تنها دریافت توصیههای کوتاه تلفنی بدون پشتیبانی پیامرسانی دیجیتال.
یافتههای کلیدی (Findings)
از میان ۲,۱۳۴ بیمار غربالگریشده، ۵۷۲ بیمار واجد شرایط وارد مطالعه شدند (۲۸۶ نفر در هر گروه). برآیند اصلی مطالعه، پرهیز خودگزارششده از حداقل ۱ رفتار پرخطر در ماه ۶ بود.
- امپتناع از رفتارهای پرخطر در ماه ۶: ۳۰٫۱٪ از شرکتکنندگان گروه مداخله در مقایسه با ۱۹٫۹٪ از افراد گروه کنترل به پرهیز خودگزارششده دست یافتند که نشاندهنده افزایش معنادار شانس موفقیت در گروه مداخله است (RR = ۱٫۵۱؛ فاصله اطمینان ۹۵٪: ۱٫۱۳ تا ۲٫۰۲؛ P = ۰٫۰۰۶).
- کاهش تعداد رفتارهای پرخطر: مداخله احتمال کاهش تعداد رفتارهای پرخطر را در ماه ۶ (RR = ۱٫۵۴؛ P = ۰٫۰۱) و ماه ۱۲ (RR = ۱٫۴۸؛ P = ۰٫۰۲) به طور معناداری افزایش داد.
- بیشترین میزان بهبود: بیشترین میزان بهبود در ماه ۶ مربوط به «کمتحرکی بدنی» بود (۳۱٫۷٪ در گروه مداخله در برابر ۱۶٫۲٪ در گروه کنترل؛ P < ۰٫۰۰۱).
- افت اثرات در درازمدت: با قطع ارسال پیامهای یادآوری پس از ماه ششم، میزان اثربخشی مداخله در ماه دوازدهم کاهش یافت.
محدودیتهای پژوهش
از جمله محدودیتهای اصلی این مطالعه میتوان به اتکا بر پیامدهای خودگزارششده توسط بیماران، تکمرکزی بودن بستر پژوهش و افت پیگیری برخی بیماران اشاره کرد که ممکن است تعمیمپذیری یافتهها را تحت تأثیر قرار دهد.
نتیجهگیری و پیامدهای بالینی
استفاده از استراتژی ارتقای سلامت دیجیتال و ترکیبی (تلفن + پیامرسانهای همراه) در زمان ترخیص از اورژانس، اثربخشی کوتاهمدت قابلتوجهی در اصلاح رفتارهای پرخطر و ارتقای سلامت بیماران دارد. با این حال، کاهش اثرات مداخله پس از قطع پیامهای یادآوری در ماه ۱۲ نشان میدهد که برای تداوم تغییرات رفتاری مثبت در طولانیمدت، نیاز به مداخلات استمراری و برنامههای نگهدارنده وجود دارد. انجام کارآزماییهای بالینی چندمرکزی با دوره پیگیری طولانیتر برای ارزیابی پایداری این اثرات توصیه میشود.